آشنایی با هنر ویترای

آشنایی با هنر ویترای

ویترای هنر رنگ کردن شیشه است. آشنایی با هنر ویترای هنری زیبا که در گذشته با کنار هم قرار دادن تکه شیشه های رنگی برای تزئین مکان های عمومی مانند معبد و کلیسا آغاز شد و امروزه به شیوه ای کاملا حرفه ای و جذاب در دکوراسیون مورد استفاده قرار می گیرد.

بنا بر شواهد و مدارک بدست آمده هنر رنگ آمیزی شیشه در اروپا همزمان با ساخت کلیساهایی با پنجره های با شکوه متولد شده است. بسیاری از اطلاعاتی که ما از ساخت شیشه های رنگی از قرون وسطی داریم از یک راهب آلمانی قرن دوازدهم که خود را تئوفیلوس می نامد بدست آمده است.

 

 

ورود ویترای به ایران

تاریخ دقیق ورود این نوع نقاشی به ایران هنوز مشخص شده نیست، اما به احتمال زیاد نقاشی پشت شیشه از کشور آلمان وارد ایران شده است. روایات پذیرفتنی حاکی از آن است که این شیوه نقاشی از طریق بندر ونیز به سراسر دنیا صادرشده و از این طریق به بنادر جنوبی ایران رسیده و مورد توجه مردم قرار گرفته است.

تاریخچه ویترای در ایران

دوران صفوی

در زمان صفویه این نوع شیشه در اصفهان و در شیراز تهیه می شده است. ولی به دلیل فقدان نمونه های نقاشی پشت شیشه دوره صفوی تاکید بر تولید این نوع نقاشی در آن دوران میسر نیست.

در قرن دهم هجری (16 میلادی) با تاسیس سلسله صفوی دوران طلایی هنر ایران آغاز شد. اما از آن دوران آثار چندانی در دست نیست.  پس از صفویه و در دوران افشاریه ترقی خاصی در هنرها مشاهده نمی شود.

دوران زندیه

با تاسیس سلسله زندیه و آغاز حکومت کریم خان زند بنیان گذاری کارگاه های بزرگ صنعتی از قبیل کارگاه های شیشه گری شیراز بنا نهاده شد، محصول شیشه این کارخانه کاملا سفید نبود. لیکن هنرمندان این دوره در تهیه شیشه های رنگی متبحر بودند. ظروف شیشه ای به رنگ آبی تند، سبز تیره، زرد و خرمایی ساخته می شد و با ظرافت تزئین می گردید.

نقاشی پشت شیشه در دوران زندیه به شهرهای جنوبی ایران رسیده و با مکتب گل و مرغ خانه های اعیانی را تزئین می نموده است و آنها را درگچ سقف ها و دیوارها همراه با قطعات آینه به کار می بردند.

دوران قاجار و پهلوی

دوران افول سیاسی ایران در زمان قاجار، سبب شد که ایرانی برای احیای صنعت کشور و ایجاد کارگاه های مختلف و آموختن بلور سازی به مسکو و سن پترزبورگ بروند. و قائم مقام فراهانی و امیر کبیر نقش بسیاری در تاسیس کارخانه های جدید داشتند.

یکی از محصولات این کارخانه ها در اصفهان، تهران و قم ساخت شیشه های تخت بود که برای نقاشی ویترای استفاده می شد. روش ساخت شیشه های تخت، سنتی و با دست و دارای کیفیت مطلوب نبوده است. تا آنکه در سال 1318 ه.ش در زمان پهلوی اول سلطنت شیشه های تخت با روش کششی در کارخانه شیشه ایران آغاز شد.

وسایل مورد نیاز ویترای

1 _ رنگ ویترای

رنگهای ویترای بر دو پایه ی تینر و آب هستند. رنگ های پایه آب برای تثبیت بعد از خشک شدن نیاز به حرارت دیدن در کوره دارند. به همین دلیل این رنگ ها در بازار خیلی رواج ندارد.

رنگ های پایه تینر بعد از خشک شدن کاملا ثابت شده و با شستشو پاک نمیشود. البته باید حداقل 24 ساعت به رنگ زمان دهید تا کاملا خشک شود. نکته خیلی مهم در رنگ های ویترای این است که خاصیت ترنسپرنت یا شفافیت دارند و میشود به سادگی آنها را باهم ترکیب کرد.

2_ خمیر دورگیر

خمیر دورگیر در رنگ های مختلف در بازار موجود است.

3_ پالت

برای ریختن رنگ ها داخل آن و در صورت نیاز، برای ترکیب کردن راحت تر رنگها مورد استفاده قرار میگیرد.

4_ قلم مو سر گرد

اکثرا از قلم موهای شماره ی ۴ و ۸ و صفر استفاده می شود.

5_ شیشه

می توان از یک شیشه صاف استفاده کرد و یا روی پارچ و لیوان و شیشه های خالی سس و مربا و آینه و کاشی و…. نقاشی نمود.

6_ تینر

برای شستن قلم مو ها از تینر استفاده می شود.

7_ حلال ویترای

از حلال برای رقیق کردن رنگ ها استفاده میشود. نکته خیلی مهم این است که برای رقیق کردن رنگ های ویترای حتما از حلال هم مارک رنگ استفاده شود.

8_ شی نوک تیز

از شی نوک تیز برای از بین بردن حباب های روی رنگ استفاده میشود تا حباب ها بعد از خشک شدن کار دیده نشوند.

9_ طرح خام ویترای

 

 

شیوه ساخت

شیوه ساخت شیشهٔ رنگی شامل طراحی اولیه روی کاغذ، سپس تعیین رنگ هر قسمت طرح و شماره‌گذاری و تعیین جهت آن، متناسب با بافت شیشه خام است. در مرحلهٔ بعد با رعایت فاصلهٔ بین شیشه‌ها، که لحیم قلعی آنرا پر می‌کند، طرح را روی ورق شیشه رنگی چسبانده و با قلم الماسه آنرا می‌برند. سپس با طرح اولیه که الگوی ساخت طرح است مطابقت داده شده و با چرخ سنباده لبه‌های تکه شیشه بریده شده را صاف و اندازه می‌کنند.

در مرحله بعد دوره یا لبه‌های هر تکه را با نوار مسی چسبدار قاب‌گیری می‌کنند. هدف از این کار آماده کردن آنها برای چسباندن با لحیم قلع و سرب است. در این مرحله تکه‌های شیشه قاب‌گیری شده را روی الگوی اولیه کنار هم می‌چینند و کنترل نهایی می‌کنند. سپس با قلمو مایع تنکار را روی لبه‌های مس پوش شیشه‌ها زده و با نوار لحیم و هویه داغ شیشه‌ها را به هم متصل می‌کنند. محصول نهایی در قاب یا پنجره قرار گرفته و در مقابل نور طرح زیبای خود را نشان می‌دهد. نمونه‌های شیشه‌های قدیمی ایرانی و سیر تحول این صنعت در ایران در موزه آبگینه تهران در معرض تماشا قرار دارد.

 

 

تقسیم بندی ویترای از نظر مضمون و محتوا

نقاشی پشت شیشه را از نظر مضمون و محتوا به دو دسته میتوان تقسیم کرد:

  • نقاشی های مذهبی که شامل خط، خط نقاشی و شمایل نگاری است.
  • نقاشی های تزئینی مرکب از گل و مرغ، تصویر نگاری و دورنما است.

 

 

آشنایی با هنر ویترای


مارسینسازه هایی از جنس هنر و تجربه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

enemad