میناکاری

میناکاری یا میناسازی هنری است که سابقه‌ای در حدود پنج هزار سال دارد و از صنایع دستی محسوب می‌شود. امروزه این هنر بیشتر بر روی مس انجام می‌شود ولی می‌توان بر روی طلا، نقره، سفال نیز آن را به عمل آورد. طلا تنها فلزی است که به هنگام ذوب شدن مینا اکسید نمی‌شود از این جهت امکان اجرای طرحی همراه با جزئیات و با شباهت هر چه تمامتر بر روی مینا را ایجاد می‌کند در حالی که میناهای مسین و نقره‌ای چنین کیفیتی را ندارند.

مینای کار شده بر روی طلا هنر صابئین ساکن شهر اهواز است و به طلای صبّی شهرت دارد. شکل‌گیری مینا نیز از ترکیب اکسیدهای فلزات و چند گونه نمک در مجاورت حرارت بالا (۷۵۰ تا ۸۵۰ درجه سانتی گراد) می‌باشد که رنگ‌ها در طول زمان و بر اساس دما به وجود می‌آیند. امروزه در ایران کانون تولید ظروف میناکاری شهر اصفهان و جواهرات میناکاری شهر اهواز می‌باشد و استادان برجسته‌ای در تولید آثار مینا مشغول به فعالیت هستند.

مینا کاری در لغت

نزدیک‌ترین معنای لغوی برای مینا به معنای آسمان آبی است.

مینا کاری هنری است که طرح‌های متفاوتی که معمولاً با قلم سفید است بر روی ظروف مسی، نقره‌ای و طلایی نقش می‌شود. رنگ زمینهٔ زیر نقوش معمولاً به رنگ‌های آبی، سبز و گاهی قرمز می‌باشد که اگر به چشم هنر به داخل ظروف منقوش مینا بنگریم یادآور پهنای زیبای آبی آسمان باشد. شاید به همین خاطر است که اسم این هنر را مینا کاری نامیده‌اند.

 

تاریخچه میناکاری

اگرچه از هنر میناکاری ایران قبل از قرن دهم هجری (دوره‌ی‌ صفویه) نمونه‌های قابل ملاحظه‌ ا‌ی از لحاظ تعداد برجای نمانده است، اما آنچه از بررسی معدود آثار باقی مانده و نظرات محققین مستفاد می شود، آن است که سابقه‌ی میناکاری در ایران به هزاره‌ی دوم قبل از میلاد می رسد و این هنر مانند بسیاری دیگر از هنرها از ایران آغاز و به سایر نقاط جهان راه ‌یافته است.

پروفسور ارثراپهام پوپ در کتاب بررسی هنر ایران درباره‌ی میناکاری چنین اظهار عقیده نموده است: میناکاری هنر درخشان آتش و خاک است با رنگ‌های پخته و درخشان که سابقه‌ی‌ آن به ۱۵۰۰ سال پیش از میلاد می رسد و ظهور آن بر روی فلز در طول سده‌ی‌ ششم تا چهارم پیش از میلاد و پس از سال ۵۰۰ پیش از میلاد مشاهده می شود.

هنر میناکاری در ایران بیش از نقاط دیگر تجلی داشته، یکی از نمونه‌های قدیمی آن را از عهد صفویه، شاردن جهانگرد فرانسوی متذکر شده است که قطعه‌ی مینایی از کارهای اصفهان بوده مشتمل برطرحی از پرندگان و حیوانات بر زمینه‌ی‌ گل و بته به رنگ آبی کم رنگ، سبز، زرد و قرمز.

 

 

 

 

[siteorigin_widget class=”SiteOrigin_Widget_Image_Widget”][/siteorigin_widget]
[siteorigin_widget class=”SiteOrigin_Widget_Image_Widget”][/siteorigin_widget]
شیوه های میناکاری

میناکاری می تواند به شیوه‌های گوناگون انجام پذیرد. متداول ترین روش های میناکاری عبارتند از:

  • مینای خانه بندی
  • مینای نقاشی

مینای خانه بندی

مينای خانه‌بندی به روشی از توليدات اطلاق مي‌گردد، که در آن طرح مورد نظر توسط مفتول‌های فلزی (مسي، نقره‌اي يا طلايی) ساخته ميیشود و بر روی يک زمينه قرار می گيرد. البته قبل از قرار دادن مفتول‌ها، زمينه طرح مورد نظر بايد توسط ميناي شفاف پوشانده شود. بعد از قرار دادن مفتول‌ها و تشکيل طرح مورد نظر دوباره کار به کوره فرستاده مي‌شود تا مفتول‌ها در لعاب شفاف زيرين ثابت گردد. سپس هر يک از خانه‌های موجود در طرح توسط مينای رنگی مورد نظر پر می شود و به ترتيب از بالاترين درجه پخت در کوره قرار داده و پخته می شود.

مینای نقاشی

یکی از شیوه های زیبای میناکاری ، مینای نقاشی می باشد. در مینای نقاشی ، زمینه ورق مس را از مینای سفید و غلیظ می پوشانند ، در کوره پخته و روی آن را با رنگ های مینایی نقاشی می کنند.


بطور کلی مراحل تولید یک محصول مینای نقاشی به صورت زیر می باشد:

  1. تهیه زیرساخت که معمولا از جنس مس است.
  2. لعاب کاری اول با رنگ های مینایی در درجه حرارتی حدود 750 سانتیگراد به مدت 3 تا 5 دقیقه
  3. لعاب کاری دوم با رنگ کاری مینایی در درجه حرارتی حدود 750 سانتیگراد و به مدت 3 تا 5 دقیقه
  4. لعاب کاری سوم با رنگ های مینایی در درجه حرارتی حدود 750 درجه سانتیگراد و به مدت 3 تا 5 دقیقه
  5. زیر رنگ و پیاده کردن طرح
  6. رنگ آمیزی
  7. قلم گیری و پرداخت و پخت در کوره در درجه حرارتی حدود 500 درجه سانتیگراد و به مدت 3 تا 5 دقیقه
  8. طلاکاری یا تذهیب کاری (در صورت لزوم) در درجه حرارتی حدود 200 درجه سانتیگراد و به مدت 3 تا 5 دقیقه
نوع رنگها

رنگهایی که در میناکاری بکار می‌روند به دو طریق طبقه بندی می شوند:

1_ بر اساس منشأ
  • رنگ‌های گیاهی که در چیت‌سازی هم بکار می‌رود.
  • رنگ‌های معدنی که در نقاشی و میناکاری به کار می‌رفتند.
  • رنگ‌های فلزی که روی شی کار می‌شود.
2_ بر اساس میزان عبور نور
  • اوپک
  • ترانسپرنت

وسایل مورد نیاز میناکاری

  •  پرگار
  •  قلم جهت رنگ گذاری و رنگ برداری اضافه
  • قلم‌های دست ساز که توسط خود شخص ساخته می‌شود.
  • رنگ مخصوص میناکاری
  • ظرف مسی لعاب داده شده در طرح دلخواه
  • صمغ مخصوص میناکاری

نکات کلیدی برای شناخت مینای مرغوب با زیرساخت فلز

زیرساخت مینا باید یک‌نواخت و یک‌تکه بوده و فاقد قسمت‌های زائد و اضافی باشد. لبه‌های زیرساخت باید عاری از رنگ سبز و سطح آن‌ها بدون تَرک بوده و تیز و برنده نباشد. سطح اتکای ظرف، کاملاً صاف و یک‌دست باشد. لعاب مینا باید فاقد ترک، پریدگی، پوسته، حباب، سوراخ و زبری باشد و غلظت آن به‌گونه‌ای باشد که در همه قسمت‌ها یکسان بوده و دارای نقاط برجسته‌تر در سطح شیء نباشد.

سطح ظرف مینا باید از درخشندگی کافی برخوردار باشد. شفافیت، براق بودن و صیقلی بودن ظروف مینا، نشان‌دهنده استفاده از رنگ مرغوب و خوب پخته شدن آن‌ها در کوره است ولی اگر هنگام دست کشیدن بر روی ظروف زبری و ناصافی احساس شد، نشانه کیفیت نامناسب آن‌ها است.

ضخامت رنگ در نقاشی و تزئین مینا باید یک‌نواخت باشد و رنگ‌های به‌کار رفته در مرزِ طرح‌ها، درهم ادغام نشده و هماهنگ باشد. نقوش باید اصالت ایرانی داشته و در رنگ‌گذاری، طرح اصلی حفظ شده و قلم‌گیری با نهایت دقت انجام شده باشد. پرداز طرح‌ها و نقش‌ها بایستی تمیز و با ظرافت کار شده باشد. پشت ظرف باید دارای لعاب مرغوب و با کیفیت و بدون زدگی و تَرک باشد.

اگر بر روی رنگ یا لعاب داخل ظروف ترک‌خوردگی مشاهده شد، نشان‌دهنده سوخته شدن ظرف در حین کوره‌کاری است.

اثر مینای اصیل و مرغوب باید دارای رقم بوده، نام هنرمند، تاریخ و محل ساخت نیز بر روی آن حک شده باشد.

 

 

[siteorigin_widget class=”SiteOrigin_Widget_Image_Widget”][/siteorigin_widget]

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

enemad
بستن
مقایسه