همه چیز درباره پیدایش لعاب سلادن

همه چیز درباره پیدایش لعاب سلادن

 

عنوان سلادن، به ظروف سفالین با خمیر، سنگی (Stoneware) و یا چینی (Procelain) اطلاق می­شود،همه چیز درباره پیدایش لعاب سلادن که به دلیل وجود آهن در لعاب در طی عملیات پخت به طیف رنگ­ های سبز، سبز آبی و سبز خاکستری تبدیل می­شود.

البته برخی مواقع بر اثر اکسیداسیون، رنگ لعاب به قهوه­ای و یا خاکستری روشن نیز می­گراید (Garner, 1959:362) .

خاک سلادن­ ها از جنس خاک چینی، شامل کائولین (Kaolinite) است که در واقع سیلیکات آلومینیوم هیدارته شده با ترکیب شیمیایی OH4) ) ALsio5است. با افزودن آب به خاک چینی، چسپندگی آن بسیار فراوان و قابلیت شکل­ دهی آن بالا می­رود (Zakin, 2011:12-13). حداقل حرارت لازم در کوره برای تولید یک سلادن مرغوب، 1260­­درجۀ سانتیگراد یا 2300­درجۀ فارنهایت است.

لعاب سلادن بدون افزودن مواد رنگی، شفاف و بی­رنگ است ولی با افزودن مقادیر مختلف اکسید آهن، به رنگ­ های مختلف در می­آید. در واقع، رنگ لعاب سلادن، بسته به میزان اکسید آهن آن می ­باشد (Britt, 2007:67). با افزودن از  3/. درصد تا 3 درصد اکسید آهن، رنگ لعاب از سبز آبی تا سبز متفاوت است و افزودن 4 درصد اکسید آهن سبب ایجاد رنگ زیتونی لعاب می­ شود (Ibid:68). در واقع، رنگ خاکستری و یا سبز لعاب، نتیجۀ تبدیل محتویات آهن سه­ ظرفیتی (Ferric) به فروس یا آهن دو­ظرفیتی (Ferrous)، یعنی ترکیب (Fe2O3 → FeO) در جریان پخت است.

به­ طور­­کلی، رنگ­ سلادن­ ها عموما شامل زیتونی، زرد، عسلی یا کهربایی، سبز، آبی و یا آبی آسمانی است .

همه چیز درباره پیدایش لعاب سلادن

 

 خاستگاه سلادن

نخستین سلادن­ ها به صورت پروتو-پروسلین در 3500­پ.­م تولید شد و در طی سلسلۀ شانگ (1600-1046­پ .م) به اوج خود رسید .  در دورۀ هان (206-221م) برای نخستین ­بار سلادن­هایی از جنس چینی ساخته شد. این نوع سلادن­ ها در دورۀ سونگ (960-1279م) از نظر مهارت در تکنیک و تزیین، به منتها درجۀ ظرافت و زیبایی رسید. لذا بسیاری، از این دوران به عنوان دوران بلوغ سلادن یاد کرده ­اند. با آن که در دورۀ یوآن (1271 – 1368م) و دورۀ مینگ (1368-1644م) سلادن همچنان تولید می­شد، اما این دوره­ ها به عنوان دوران افول سلادن قلمداد می­شوند . توضیح آن که در دوران مینگ  (1368-1644م) نیز با رواج ظروف آبی و سفید، کوره­ های سلادن، تولید خود را متوقف کردند و آن دسته از کوره­ هایی هم که در اواخر این دوره همچنان به تولید ادامه دادند، تنها به تولید سلادن خشن و معمولی با کاربرد روزمره پرداختند .

کوره­ های تولیدکنندۀ سلادن از 3500 پ.م تا دورۀ تانگ

نخستین کوره­ های تولیدکنندۀ سلادن در 3500 پ.م در چین جنوبی و در ایالت چگینگ واقع شده ­اند.

از مهم­ترین کوره­ های چگینگ، می­توان به کوره ­های شائو هسینگو کوره­ های متعددی در کرانۀ رودخانۀ نینگ اشاره کرد. در دورۀ هان (206-221م-) نیز  کوره­ های شانگ (واقع در شمال چگینگ) از مهم­ترین کوره ­های تولیدکنندۀ سلادن به شمار می­رفتند. این ایالت تا سلسله ­های وی ، جین، سلسله ­های شمالی و جنوبی  و سلسلۀ تانگ همچنان به تولید سلادن می­پرداخت. مهم­ترین کوره ­های تولید سلادن در سلسلۀ تانگ در دشت نینگ-شائوکینگ در بخش شرقی چکینگ واقع شده ­است.  این کوره ­ها به دلیل ظهور بسیاری از کوره­ های قابل­توجه در شمال و همچنین کوره­ های نظیر لانگ چوان در چکینگ جنوبی به تدریج رو به افول نهادند و در نهایت به صورت کلی، کوره­ های سونگ، جایگزین آنها شد .

نخستین کوره­ های سلادن در چین شمالی به صورت محدود در اوایل سلسلۀ تانگ شامل کوره ­های یائوجو واقع در حدود 75 مایلی شمال چانگ  ان بود. به این دسته سلادن­ ها به دلیل قرارگیری در چین شمالی، عنوان سلادن شمالی اطلاق گردید. به طور کلی، سفال سلادن در دورۀ سونگ به اوج خود رسید. در این دوره، کوره­ های منطقۀ لانگ­چوآن در بخش جنوبی چگینگ، به ساخت سلادن­ های بسیار زیبا پرداختند. علاوه بر این کوره ­ها، کوره ­های متعددی در خارج چگینگ و در مناطق مختلف شمالی و جنوبی چین احداث شد، که برخی از آن ها نظیر کوره ­های کوون تا دورۀ مینگ و برخی نظیر کوره­ های یائوجو تا دورۀ یوآن به حیات خود ادامه دادند.

ورود سلادن گونۀ یوئه بهایران 

قدیمی­ ترین سلادن وارد شده به ایران بر اساس کاوش های وایت­ هاوس، سلادن­ های گونۀ یوئه در سیراف است که در مرحلۀ  به دست آمده و متعلق به اواخر قرن 3 هـ.ق/9م است . در کاوش ­های سال 1389­هـ.ش نیز در سیراف (اسماعیلی، 1389) در ترانشۀ B سلادن گونۀ یوئه به همراه   گونه ­های دیگر سلادن به ­دست آمده که به قرن 3 هـ.ق/9م تاریخ­ گذاری شده ­اند.

 تاکنون، با توجه به گزارش­ کاوش­ ها و بررسی­ های باستان­ شناسی در مناطق خلیج فارس و دریای عمان و نیز مناطق داخلی ایران، هیچ­گونه مدرکی دالّ بر وجود سفال­ های سلادن در ایران قبل از دوران اسلامی به دست نیامده.یا لااقل گزارش نشده است. در مسالک و ممالک ابن خردادبه از منابع جغرافیای تاریخی قرن 3 هـ.ق/9م از سفال سبزرنگ به عنوان یکی از کالاهای وارداتی از چین یاد شده است . علاوه ­بر این، بر اساس­ مطالعات جان گای (John Guy) که بیشتر بر مبنای مطالعۀ منابع مکتوب چینی صورت ­گرفته است، قبل از قرن اول هجری قمری، حجم تجارت خارجی چین بسیار اندک بوده. ولی در دورۀ تانگ قرن (906 – 618 م) تجارت گیاهان معطر خاورمیانه و ادویه­ جات جنوب شرق آسیا با چین رونق می­گیرد و در قرن 3هـ.ق/ 9­م از سفال برای اولین­بار به عنوان مادۀ تجاری استفاده می­ شود.

6,). علاوه بر مطالعات گای، پژوهش ­های باستان­ شناسان نیز نشان می­دهد که صادرات سفال و چینی­ جات به خاورمیانه پیش از قرن 3­هـ.ق/ 9م رونق نیافته است. در میان چینی­ های وارداتی، سلادنی را که در این دوره دولت چین صادر می­نمود، سلادن گونۀ یوئه  بوده است، که علاوه بر ایران، در عراق و مصر نیز به دست آمده است. در کره نیز وضعیت به همین صورت بوده است چرا که نخستین چینی­ ها در پی افزایش صادارت خارجی چین در اواخر قرن 9­م تا اوایل قرن 10م به این کشور وارد می­شود. در این دوره سلادن­ های یوئه به کره صادر می­شود و از آن پس مورد تقلید هنرمندان کره­ای قرار می­گیرد . در مسیر ارتباط دریایی ایران و چین، قدیمی­ ترین مرکزی که سلادن در آن به دست آمده شانگا در ساحل شرقی آفریقا است، که در آن سلادن یوئه در لایه ­های فازهای 4 و 15 و در ترانشه­ های 6-10 مربوط به میانۀ قرن 3 تا 6 هـ.ق /9 تا 12م به­ دست آمده است.پس از شانگا، سیراف و صحار از قدیمی­ ترین مراکزی هستند که در آنها سلادن­ های هم­دوره­ یعنی اواخر قرن 3هـ.ق (گونۀ یوئه)  به دست آمده است

 

سلادن گونۀ یوئه

جنس این نوع ظروف از خمیرۀ سنگی بسیار ظریف با بافتی متراکم است. رنگ خمیرۀ این ظروف در هنگام پخت از نخودی تا خاکستری روشن و خاکستری تیره متغیر است. معمولا خمیرۀ سفال­ های زمخت در طیف رنگ­ های روشن همچون خاکستری روشن است؛ در حالی­ که خمیرۀ ظروف یوئۀ ظریف، معمولا به رنگ خاکستری متوسط (نه روشن و نه تیره) می ­باشد . در برخی از کاسه­ های سلادن گونۀ یوئه که دارای لبۀ ظریف و بدنۀ زمخت هستند، رنگ لعاب در نزدیکی­ های لبه به علت پخت سریع، مایل به خاکستری است در حالی که قسمت ضخیم ظرف به دلیل پخت اندک، نخودی و یا نخودی صورتی رنگ است .

بیشتر ظروف یوئه، ساده و بدون تزیین هستند. اما پس از میانۀ دورۀ تانگ، سلادن­ های یوئه با کنده­ کاری­ های زیبایی تزیین شده ­اند. که اغلب کنده­ کاری­ ها شامل گل­ های لوتوس، پرنده، پروانه و چشم ­انداز­های مختلف است . برخی دیگر از کنده­ کاری­ها نیز منقوش به ماهی، اژدها و گل می­ باشد. همچنین علاوه بر کنده­ کاری، تزیینات استامپی نیز در این نوع ظروف به چشم می­خورد .تقریبا تمام کوره­ های یوئه در دورۀ سونگ شمالی نیز به تولید سلادن­ هایی با طرح­های برجسته و کنده و همراه با جزییات حکاکی شده می­ پرداختند .

 متداول­ترین فرم­های یوئه شامل کوزه، خلط­دان، ظروف شراب­ خوری نظیر فنجان و نیز بخوردان، کاسه، کوزه، قلمدان، جعبه، بشقاب، دیگ، کاسه­ های تخت (نعلبکی)، سینی و همچنین اسباب­ بازی­ های بچه­ ها از قبیل سگ، اسب کوتاه و جوجه است .فرم اغلب سلادن­ های یوئه که در خارج از چین و در مناطق مختلف جهان اسلام به دست آمده شامل کاسه، کوزه و آفتابه است  .

زیبایی ظروف یوئه بیشتر به دلیل لعاب این ظروف است؛ که اغلب سبز خاکستری، سبز روشن، زیتونی، قهوه­ای، سبز مایل به قهوه­ای و در برخی مواقع به دلیل وجود آهن زیاد، به صورت سبز با لکه ­های قهوه­ای جلوه‌گر شده است .

به طور کلی، سلادن­های یوئه، ظروفی با بدنۀ متراکم و پخت بالا، لعاب شیشه­ای، ترک­دار و به رنگ خاکستری تا خاکستری مایل به سفید می­باشند که مواد اصلی آنها را مخلوطی از کائولین، فلدسپات، میکا، کوارتز و برخی موادی دیگر تشکیل می­دهد. در مجموع مواد ارگانیک این نوع خاک، بسیار اندک است. لعاب آن نیز قلیایی و شبیه به شیشه است و در صورت ضخامت زیاد نیز به شفافیت جید و بسیار جلادار است و به رنگ­های سبز خاکستری، سبز زیتونی، سبز قهوه ­ای می­ باشد.

پس از دورۀ میانی سلسلۀ سونگ شمالی، سلادن یوئه به دلیل ظهور کوره ­های قابل­توجه بسیار در شمال و همچنین کوره­ هایی نظیر لانگ چوان در چکینگ جنوبی، به تدریج رو به افول نهاد و در نهایت به طور کلی، کوره­های لانگ چوآنجایگزین آن شد . به نظر می­رسد دلیل اصلی افول ظروف یوئه به­خصوص پس از قرن 11م، نازک بودن نسبی لعاب آنها می ­باشد.

ویژگی سلادن ­های مکشوف از سیراف

بیشترین اطلاعات مربوط به سلادن­ های گونۀ یوئه در ایران را می­توان از کاوش ­های سیراف به دست آورد؛ زیرا علاوه بر حجم فراوان یافته­ های سلادنی، توصیف­ های دقیقی از آنها توسط وایت­ هاوس است.

سلادن­ های سیراف به دو دستۀ کلی گونۀ یوئه و گونۀ لانگ چوآن تقسیم­ بندی می­ شوند. سلادن­ های گونۀ یوئه، از اواخر قرن 3 هـ.ق­­/ قرن­9­م تا قرن 5 هـ.ق /11­م یا اوایل قرن 6 هـ.ق /12­م در سیراف تداوم داشته، سپس سلادن­ های گونۀ لانگ­چوآن متداول می­ شوند .

به طور کلی، سلادن­ های یوئه مکشوف از سیراف، سفال­ هایی با خمیرۀ سنگی و تمپر شن هستند. رنگ خمیرۀ این سفال­ها از خاکستری روشن تا خاکستری تیره بوده و لعاب آن ها به رنگ­های خاکستری ‘ سبز تا قهوه­ای (متداول­ ترین رنگ زیتونی و سبز خاکستری) مات می­ باشد. نمونه­ های اندکی نیز دارای لعاب سبزرنگ ضخیم و شفافی هستند که سطح­شان پوشیده از ترک ­های ریز است. اغلب نمونه­ ها ساده  است  و فقط تعداد اندکی دارای طرح ­های کنده به شکل برگ­ های لوتوس می­ باشند. فرم متداول، کاسه­ های کم­ عمق با پایۀ حلقوی و لبۀ صاف و یا برگشته؛ همچنین کاسه­ هایی با دهانۀ واریخته، آفتابه و کوزه می­ باشند.

تامپئو، سلادن­ های سیراف را به دو دسته تقسیم می­کند: یوئه­ های معمولی و یوئه­ های پیشرفته.

سلادن­ های یوئۀ معمولی شامل کاسه­ های لبه برگشته با کف حلقوی بزرگ است. پایه ­های این گونه از سلادن­ ها نیز بر دو نوع است:

1. سلادن­ هایی با پایۀ عریض که اکثر نمونه ­های اولیه را شامل می­ شود .

2. سلادن­ هایی با پایه­ های باریک

گونۀ یوئه پیشرفته نیز شامل کاسه ­های ساده با لبۀ ظریف و پایۀ کنده ­کاری می­ باشد . علاوه بر آن، برخی نمونه­ ها نیز لبه­ هایی به فرم گلبرگ و پایه­ های قوسی شکل­ دارند .

مناطق داخلی ایران

به طور کلی، بیشترین اطلاعات از پراکندگی سلادن­ های گونۀ یوئه در مناطق داخلی ایران از بررسی­ های ویلیامسون به دست آمده است. در بررسی­ های وی، سلادن گونۀ یوئه در 27 محوطۀ تاریخی در ایران و مناطق هم­ جوار به دست آمده است. از محوطه­ های مربوط به قرون اولیۀ اسلامی در داخل ایران می­توان به کرمان، سیرجان، استخر، ری، گرگان و نیشابور اشاره کرد. از وجود سلادن­ های دورۀ تانگ در شوش نیز گزارش شده .اما در خصوص ویژگی­ های آن اطلاعاتی ارائه نشده است. به طور کلی از سلادن­ های گونۀ یوئه در محوطه­ های داخل ایران اطلاعات چندانی در دست نیست و نمونه­ های ارائه شده بسیار اندکند. در نیشابور نخستین نمونه­ های سفال­های چینی وارداتی، شامل گونۀ یوئه متعلق به قرن 3 هـ.ق /9م یعنی مصادف با سیراف است. سلادن­ های یوئۀ نیشابور شامل کاسه­ های لعاب زیتونی با پایۀ حلقوی­ اند

 

بنادر و محوطه­ های غیر ایرانی

در بنادر غیر ایرانی خلیج فارس نیز سلادن­ های گونۀ یوئه متعلق به قرون 3­هـ.ق تا 6­هـ.ق /9 تا 12م دست آمده­ است، به عنوان مثال، در صحار که هم ­افق با سیراف است، به میزان فراوان سلادن گونۀ یوئه متعلق به اواخر قرن 3 هـ.ق/9م به دست آمده است.

در کاوش ­های محوطۀ کوش در منطقۀ رأس ­الخیمه در ساحل خلیج­ فارس، که تاریخ آن از دورۀ ساسانی تا قرن 8هـ.ق /14م است، تنها سه نمونه از سلادن­ های گونۀ یوئه از بافت به دست آمده است. البته این بافت بسیار به هم­ ریخته است، به صورتی که حاوی سفال­ های پس­ماندۀ دورۀ I ­و II یعنی اواخر دورۀ ساسانی و اوایل دورۀ اسلامی است. در این بافت، تعداد بسیار معدودی سلادن نیز از قرن 6 هـ.ق /12­م به بعد به دست آمده است.

سلادن گونۀ لانگ چوآن در کوش از قرن 7 هـ.ق/ 13­م به­ بعد ظهور یافت و در محوطۀ المتف که مربوط به قرون 8 تا 10هـ.ق / 14 تا 16­م است، هیچ گونه سلادن گونۀ یوئه به دست نیامده است؛ در حالی که 211 قطعه سلادن گونۀ لانگ­چوآن متعلق به قرون 8 و 9هـ.ق /14 و 15­م به همراه سایر گونه ­های سلادن­ های دورۀ میانی در این محوطه یافت شده است .

از دیگر محوطه­ های خارج از ایران که سلادن­ های گونۀ یوئه در آنها کشف شده است، می­توان به بصره، کوفه، واسط، سامرا در بین­ النهرین، جمیرا در امارات متحدۀ عربی و برهمن­آباد در سند اشاره کرد.

نتیجه­

سفال سلادن نسبت به سایر سفال­های چین، از دو منظر حائز اهمیت است:

الف. استمرار واردات آن به ایران به ­صورت کمابیش مداوم، گستره­ای زمانی در حدود هشت سده را دربر می­گیرد.

ب. در طی این هشت قرن، گونه­ های متعددی از این نوع سفال به ایران وارد می­ شوند که هر یک در  دوره­ای رواج می­یابد و سپس گونۀ دیگری جایگزین آن می­گردد. البته در مواردی نیز چند گونه به موازات هم به ایران وارد می­شود و استفاده از آنها رونق می­یابد. از این رو، در بررسی منحنی واردات سلادن به ایران  می­توان جنبه­ هایی از استمرار صنعتی و فرهنگی را در روابط میان ایران و چین شناسایی و بازسازی نمود.

در دورۀ تانگ (618 –906م) که جهت بهبود وضعیت اقتصادی کشور، تجارت خارجی مورد حمایت دولت چین قرار می­گیرد؛ برای نخستین­ بار در قرن 3­هـ.ق/9­م، سفال به عنوان یک محصول صادراتی در اقتصاد این کشور مورد توجه قرار می­گیرد. لازم به توضیح است که پیش از این تاریخ، سفال نه به­ طور مستقل بلکه به عنوان ظرف حاوی برخی مواد، صادر می­شده است. برخی منابع مکتوب این دوره (قرن 3­هـ.ق/9م) نظیر المسالک و الممالک ابن خردادبه نیز به صادرات سفال چین حتی سلادن­(5) اشاره می­کنند. به هر حال، قرن 3هـ.ق/9­م در صنعت سفال گری بسیاری از کشورهای مقصد تجارت چین، نظیر کره، فیلیپین، ژاپن، ایران، عراق و مصر نقطۀ­عطفی به شمار می­رود، چرا که سفال­های وارداتی چین تاثیر فراوانی بر صنعت سفال گری کشورهای مقصد داشته­ است.

در صنعت سفال گری دورۀ تانگ، دو گونه سفالینه، یا دو شیوه در سراسر چین رواج داشت: الف. صنعت سفال­ های سفید شمال. ب. سفال­ های سلادن سبزرنگ گونۀ یوئه که در جنوب آن کشور، منطقۀ یوئه­زو در ایالت چگینگ تولید می­ شدند. هر دوی این گونه سفال­ ها در حجم انبوه در قرن 3­هـ.ق/9­م از طریق بندر جنوبی کانتون به جنوب شرق آسیا و خاورمیانه صادر می­شدند. در ایران، اولین سلادن­ ها از طریق بندر سیراف در اواخر قرن 3 هـ.ق/9­م وارد این بندر می ­شود و در همان زمان در سایر مناطق هم ­جوار نیز رواج می­یابد. در صحار نیز سلادن­های وارداتی هم­زمان با سیراف به دست آمده است، اما حجم یافته­های سیراف بسیار بیشتر است. سلادن­های مکشوف از سیراف از گونۀ یوئه هستند که از اواخر قرن 3 هـ.­ق/9­م تا اواخر 5­هـ.­ق / 11م در سیراف تداوم داشتند و پس از این تاریخ به ­تدریج تا اوایل قرن 6هـ.ق/ 12­م به کلی ناپدید می­ شوند و سلادن­های گونۀ لانگ چوآن جای آن را می­گیرند. در کیش در اواسط قرن 5 هـ.ق/11م سلادن گونۀ یوئه به میزان اندک به دست آمده است ولی برعکس سلادن لانگ چوآن، گونۀ غالب منطقه به شمار می­رود. همچنین در ده محوطۀ دشت میناب، تعدادی سفال گونۀ یوئه به دست آمده که همگی متعلق به پیش از قرن 6 هـ.ق/ 12­م است. در این دشت در محوطۀ ، متعلق به قرن 7 هـ.ق/ 13م تنها یک نمونه سلادن یوئه به دست آمده و در محوطۀ K107  متعلق به میانۀ قرن 8 هـ.ق/ 14­م هیچ نمونه­ای از سلادن یوئه یافت نشده است. بیشترین میزان واردات سفال­ های خاور دور به دشت میناب را سلادن ­های گونۀ لانگ چوآن تشکیل می­دهند که 59 درصد کل ظروف وارداتی چین به این محوطه است.

بنابراین با توجه به:

 1- کشف نخستین سلادن ­های گونۀ یوئه از سیراف متعلق به اواخر قرن 3 هـ.ق/ 9م و سیر تطوری آن در مراحل مختلف این محوطه تا اوایل قرن 6 هـ.ق/12­م

2- وجود نمونه­ های فراوان لانگ­چوآن در کیش متعلق به سده­ های 7 و 8 هـ.ق/13 و 14­م

3- به دست آمدن سلادن یوئه در ده محوطۀ دشت میناب که همگی متعلق به پیش از قرن 6 هـ.ق /12م است و نیز عدم وجود یافته­ های یوئه در K108 (قرن 8هـ.ق/14م) و فراوانی سلادن­ های گونۀ لانگ­چوآن

 4- شباهت بسیار زیاد نمونه­ های کیش و هرمز  و تفاوت اساسی آنها از لحاظ رنگ خمیره، رنگ لعاب، فرم و تزیین با نمونه ­های یوئه در سیراف،

 به نظر می­رسد که به احتمال فراوان سلادن یوئه نخستین گونۀ سفال سلادن است که در قرن 3 هـ.ق /9م از طریق تجارت دریایی در حجم انبوهی به سیراف وارد شده و تا قرن 6 هـ.ق /12م در مناطق ساحلی و داخلی ایران تداوم داشته است. پس از قرن 6هـ.ق/ 12م سلادن­های یوئه از مناطق ساحلی و داخلی ایران ناپدید و سلادن ­های لانگ چوآن جایگزین آن می­شود.

به احتمال قوی دلیل این امر، تنزل و افول کوره ­های یوئه در چین و در نهایت توقف صادرات آنها بوده است؛ چرا که در قرن 6 هـ.ق /12م پس از دورۀ میانی سلسلۀ سونگ شمالی، سلادن یوئه به دلیل ظهور   کوره ­های قابل­ توجه بسیار در شمال و همچنین کوره­ هایی نظیر لانگ چوان در چکینگ جنوبی، به تدریج رو به افول نهاده و در نهایت کوره ­های سونگ، جایگزین آنها می­شوند. به نظر می­رسد که یکی از عوامل اصلی افول ظروف یوئه، به ویژه پس از قرن 11م، نازک بودن نسبی لعاب آنها و کیفیت و تزیینات زیبای سلادن­ های گونۀ لانگ چوآن می­باشد.

همچنین با توجه به موارد زیر:

 1- فراوانی یافته­ های سلادن یوئه در سیراف، صحار، و ده محوطه در دشت میناب (هم­زمان با سیراف) و 22 محوطۀ دیگر در سواحل و در اطراف دریای عمان،

 2- پراکنش آنها در مناطق داخلی­ تر نظیر سیرجان، استخر و شوش،

 3- کشف نمونه­ های اندک سلادن در ری، نیشابور و گرگان،

 و نیز نظر ویلیامسون Williamson,1987))، به احتمال زیاد، این گونه سفال از یک توزیع ساحلی برخوردار بوده و در مناطق داخلی رواجی چندانی نداشته است. در کاوش ­ها و بررسی­های جدید باستان­ شناسی نیز در محوطه­ های قرون اولیۀ اسلامی سلادن گونۀ یوئه گزارش نشده است. به عنوان مثال، در نه فصل کاوش­ در شهر اسلامی سیمره (لک­­پور، 1389)، که به کشف مجموع ه­ای بی­نظیر از سفال­ های دوران صدر اسلام مانند نمونه­ های سیراف، سامرا و بصره و حتی سفال­ های سفید تولید چین انجامید، حتی یک نمونه سلادن یوئه به دست نیامده است. در کاوش ­های کلایس در کاروان­ سرای قدیمی بیستون (کلایس و دیگران، 1389) نیز که مجموعه ه­ای از سفال­ های اواخر ساسانی و اوایل اسلامی کشف شد، هیچ نمونه ه­ایی از سلادن یوئه مشاهده نمی­شود. برخلاف سیرجان (از مراکز نزدیک به خلیج فارس) که تعداد زیادی سلادن گونۀ یوئه از آن به ­دست آمده، این گونه سفال در مناطق داخلی به­ خصوص در مناطق غربی ایران رواج چندانی نیافته است.


مارسین – سازه هایی از جنس هنر و تجربه

3 دیدگاه برای “همه چیز درباره پیدایش لعاب سلادن”

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

enemad