کاشی کاری

کاشی کاری

 

کاشی کاری چیست

هنر زیبای کاشی کاری از هنرهای دستی و قدیمی ایران است که زیباترین و قدیمی ترین آنها کاشی های فیروزه ای اصفهان است.هنر کاشی کاری کنار هم قراردادن قطعاتی از جنس کاشی برای درست کردن یک طرح است. کاشی کاری در گذشته برای بنا‌های مذهبی و مساجد و امروزه علاوه بر معماری مذهبی، برای معماری بنا‌های مسکونی، تجاری و… به کار برده می‌شود.

تاریخچه‌ای از هنر کاشی کاری

با ورود اسلام به ایران هنر معماری ایرانی با مولفه‌های معماری بناهای اسلامی گره خورد و در ساخت بناهایی چون مساجد و آرامگاه‌ها به کار گرفته شد. معماری اسلامی شامل طیف گستره‌ای از سبک‌های گوناگون است، اما یکی از مهم‌ترین جلوه‌های این نوع معماری بناهای مذهبی مانند مساجد، آرامگاه‌ها، مدارس، حسینیه‌ها، تکایا و مصلی‌ها هستند. برای ساخت این‌گونه بناها از مصالحی مانند آجر، گچ، خشت، سنگ، چوب و شیشه استفاده می‌شد، اما بخش اعظمی از زیبایی‌های این بناها مربوط به بهره‌گیری از کاشی‌ها در نمای ساختمان‌هاست. کاشی‌کاری پس از رسیدن به اوج شکوفایی خود تبدیل به یکی از ویژگی‌های برجسته معماری اسلامی شد و جای تزیینات خشتی و گچی را گرفت.

پس از اسلام و با گسترش دین اسلام در قسمت شرق، روش و تزئینات معماری دچار تحولاتی شد. در واقع اسلامیان آثاری را که خارج از چهارچوب آداب و رسوم اسلامی بود و حاوی تصاویر انسانی و حیوانی بودند را خراب کردند، زیرا آن‌ها معتقد بودند که هنر باید در خدمت علم و دانش باشد نه پرستش.

قرن هشتم را می‌توان اوج کابرد کاشی دانست که تا اواخر قرن دوازدهم تا انقراض صفویه ادامه داشت.

رفته رفته با گذر زمان طرح‌های کاشی از اشکال هندسی فراتر رفت و با گل و بوته، حیوانات و پرندگان طراحی شد و به منازل راه یافت و بیشتر مورد توجه عموم قرار گرفت. امروزه کاشی کاری و کاشی سازی یکی از هنر‌های دستی مرسوم اصفهانیان است و کارگاه‌های متعدد کاشی سازی و هنرمندان کاشی کار زیادی در این شهر وجود دارد.

کاشی کاران اصفهانی معتقدند که هنر کاشی کاری، به ویژه کاشی هفت رنگ، هنری است که از دوران‌های مختلف تاثیر گرفته و به کاشی امروزی رسیده است و هر رنگ نشان از یک دوره‌ی خاصی دارد.

انواع کاشی ها

انواع کاشی ها عبارتند از:

  1. کاشی معرق
  2. کاشی معقلی
  3. کاشی مشبک
  4. کاشی گره
  5. کاشی هفت رنگ
کاشی معرق

کاشی کاری معرق یکی از انواع کاشی کاری است و می توان گفت که زیباترین و در عین حال استادانه ترین نوع آن نیز می باشد. معرق کاری عبارت است از قطعه‌های بریده شده کاشی که نقوش مختلف را از رنگ‌های متفاوت تراشیده و در کنار یگدیگر قرارداده و به شکل قطعاتی بزرگ در آورده و روی دیوار نصب می‌شود تا زینت بخش بنأ گردد. این نقوش گاهی از نقش‌های گره‌کشی و گاهی از نقشهای مختلف مانند گل و بوته‌سازی اسلیمی‌ها که هرکدام جداگانه می‌توانند بنایی را زینت بخشد.

مراحل کاشی کاری معرق شامل : طراحی، رنگ آمیزی، نمره و نشانه گذاری، بریدن طرح، چسباندن کاغذ، لب زنی، سوراخ کردن، گل بری، سوهان زنی،
تخمه گذاری، نمره کردن، چیدن، ملات ریزی، نصب و پاک کردن و تعمیر می باشد.

 

 

کاشی معقلی

کاشی معقلی نوعی کاشی کاری است که با ساخت و تهیه کاشی با ابعاد بسیار کوچک و پهلوی هم قرار گرفتن این کاشیهای کوچک کار معقلی صورت می گیرد.

تلفیق کاشی با آجر در نماسازی از انبساط و انقباض کاشیها جلو گیری می کند. با این عمل پریدن و خرد شدن لعاب کاشی به حداقل می رسد. انواع خطوط مستقیم در محورهای عمودی و افقی و گاه خطوط مورب با زاویه ۴۵ درجه و شطرنجی از نقوشی هستند که در کاشی کاری معقلی مورد استفاده دارند.

 

 

کاشی مشبک

در میان آثار معماری‌ و بناهای برجا مانده از ادوار گذشته مانند بازارها، حمام‌ها و مـسجدها بعضاً مشاهده می‌شود‌ که عـلاوه بـر در و پنجره و روزن، پرده‌ای یا شباکی از سفال یا کاشی وجود دارد که طبق نظر برخی از پژوهشگران‌، هوای متغیر ایران، آفتاب تند و روشن، باد و طوفان و … باعث ایجاد این‌گونه شبکه‌های سفالی شده است. البته علاوه بر ایـنها می‌توان جنبه‌های تزیینی، حفاظتی و تأمین روشنایی‌ و تهویه هوا را هم در نظر گرفت. کاشی مشبک انواع‌ مختلفی‌ دارد. یک نوع آن به دلیل کاربردش در نمای هتل ها به کاشی شبکه‌ای‌ هتلی معروف شده است. کاشی شبکه‌ای پله‌ای و کاشی شبکه‌ای دایـره‌ای‌ از دیـگر انواع‌ کاشی‌ مشبک است.

 

 

کاشی هفت رنگ

کاشی هفت رنگ، سبکی از کاشیکاری است که در آن از کاشی‌هایی با شکل و ابعاد منتظم بنا بر سلیقه استادکار و ویژگی‌های محل اجرای اثر و اصولاً به شکل‌های مربع، مستطیل، شش ضلعی یا اشکال دیگر و در اندازه‌های متداول ۱۵×۱۵ و ۲۰×۲۰ سانتیمتر و برای مناره و گنبد در ابعاد ۱۵×۷٫۵ یا ۲۰×۱۰ سانتیمتر به صورت خشت با رنگ زمینه غالباً سفید تهیه شده، در کنار هم چیده و طرح یا خط مورد نظر بر روی کاغذ به وسیله سمبه سوراخ شده، سپس طرح اولیه به کمک گرده زغال بر روی کاشی کپی می‌شود و پس از آن به وسیله اکسید منگنز، قلم‌گیری شده و بعد با رنگ‌های مختلف امّا پایه حرارتی پایین‌تر از رنگ اول کاشی رنگ آمیزی می‌گردد و دوباره به کوره رفته و آماده نصب می‌شود.

هفت رنگ اصلی و متداول جهت رنگ آمیزی این آثار عبارتند از سیاه، سفید، لاجوردی، فیروزه‌ای، قرمز، زرد و حنایی که امروزه از سایر رنگها مثل طلائی، سبز و … نیز استفاده می‌شود.

یکی از معروفترین تولید کنندگان کاشی هفت رنگ و لوکس در جهان صنایع کاشی امرتات سرام یزد می‌باشد که تقریباً تنها تولیدکننده کاشی هفت رنگ به روش صنعتی در دنیا و بهترین تولیدکننده کاشی لوکس می‌باشد.

سرعت اجرای کاشیکاری به سبک هفت رنگ نسبت به سبک معرّق بیشتر است. از این نوع کاشی‌ها در اماکن متبرکه و تاریخی استفاده شده‌ است. از کاشی‌های هفت رنگ صنعتی در تزئینات منزل، محل کار و قهوه خانه‌ها استفاده می‌شود.

 

 

کاشی طرح گره

کاشی طرح گره با توجه به رنگ بندی های زیبا و متنوع آن طرفداران بسیاری دارد. استفاده از کاشی با طرح گره در بسیاری از بناهای معماری ایران رایج بوده است.ذرنگ بندی های زیبای این نقوش امکان استفاده از این طرح ها را در دکوراسیون داخلی منازل فراهم کرده است.

این نقوش به صورت های مختلفی به کار برده می شود:

  • طرح گره خالص با رنگ بندی آلت های گره
  •  ترکیب با نقوش اسلیمی و ختایی
  • استفاده از این نقوش به عنوان پس زمینه در خطاطی کتیبه های نستعلیق و ثلث و …
  • استفاده به عنوان شبکه زیر نقش  و سازماندهی خطوط اسلیمی و ختایی بر اساس آن

 

 


مارسین

سازه هایی از جنس هنر و تجربه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

enemad