تاریخچه قالب سازی و ریخته گری


تاریخچه قالب سازی و ریخته گری

قالب گیری و ریخته گری تکنیک هایی هستند که در تاریخ هنر و طراحی نقش مهمی دارند.
ولی کاربرد ها و استفاده از آنها متفاوت بوده و نقش گسترده ای در حیطه تولیدات هنری و صنعتی بازی می کنند.
در دنیای هنر، فنون قالب گیری و ریخته گری ابزار های مهمی برای هنرمندان و
مجسمه سازان، چه در باز تولید آثار هنری و چه در ساخت اثر نهایی، تلقی می شوند.
همچنین هنرمندان معاصر نیز بر چنین عقیده ای هستند.
اما این تکنیک ها علاوه بر این، در زمینه های غیر هنری نیز مانند تولیدات انبوه صنعت ماشین سازی و … از اهمیت ویژه ای برخوردارند.
بسیاری از اشیا تزیینی و روزمره که ما استفاده می کنیم توسط روش های مختلف قالب گیری ساخته شده است

قالب چیست ؟

قالب محفظه ای از فضای خالی به شکل دلخواه می باشد.
ریخته گری مراحل شکل دهی به مایع یا موادی است ( مانند پلاستیک ، شیشه، فلز،
گل رس، بتون، اپوکسی، بتون و گچ و … ) که در قالب ریخته می شوند.
مایع درون قالب سفت می شود و شکل آنرا به خود می گیرد.
برای جداسازی بهتر شی نهایی از درون قالب از ماده جداکننده یا مواد شیمیایی مناسب
که مانع چسبندگی مواد به قالب می شوند استفاده می شود.

امروزه صنایع جهانی زیادی هستند که توسط قالب سازان زبردست و مجسمه سازانی
اداره می شوند که ابزار الات و ماشین آلاتی را که در قالب سازی استفاده می شوند را تولید می کنند.
از پراهمیت ترین این وسایل، کوره است که در کارخانه های مخصوص تولید و ریخته گری فلزات تولید می شوند.
با وجود تعداد زیادی تکنیک با درجه های پیچیدگی متفاوت در اینجا دو نمونه از
تکنیک های ریخته گر ی ارایه می شود تا با در طول آنها با پایه و اساس ریخته گری آشا شوید.

  • قالب گیری دو تکه
    در این روش قالب به صورت دو تکه که هر کدام مربوط به نیمی از شی می باشد درست میشود.
    برخلاف قالب های یک بار مصرف که پس از استفاده نخست از بین می روند، قالب در این روش چندین بار استفاده می شود .
  • قاب گیری تکه ای
    این رو ش که قالب در آن چند بار استفاده می شود، شامل تعدادی قالب است که
    هر کدام به صورت جداگانه ریخته گری شده و معمولا حجیم تر و گرانتر هستند، می شود.
قالب گیری : هنری پیش از تاریخ

قالب گیری مهارتی است که قدمتی 6000 ساله دارد.
چقدر می تواند جالب باشد اگر بدانیم که اجداد پیشا تاریخی ما نیز از همان
تکنیک هایی استفاده می کردند که ما می توانیم آنها را به نوه هایمان یاد بدهیم.
آیا می توانید قدیمی ترین قالب به جای مانده را تصور کنید ؟ باتوجه به طراحی های
با موضوعت حیوانی در دوره پیش تاریخی، این قالب به شکل قورباغه، مربوط به بین النهرین بوده که 3200 سال قبل از میلاد قدمت دارد.
به نظر می رسد ذوب فلزاتی نظیر طلا و نقره پیش از مس مذاب اتفاق افتاده بوده که
معمولا به شکل طبیعی خود و یا چکش خورده به شکل دخواه سازنده یافت شدند.

سفالگری و ذوب فلزات

تا کشف مس توسط مردمان پیش از تاریخ ، آنها فن سفالگری را آموخته بودند و این
به این معناست که آنها می توانستند دو روش ذوب فلز و ساخت سفالینه را ادغام کنند و
سازه های سفالی، سنگی و یا ماسه ای را تبدیل به فلز مذاب کنند تا بتوانند به آن شکل دهند.
در واقع، این که امروزه ما می توانیم از روش های قالب گیری و ریخته گری متفاوت و
پیچیده ای استفاده کنیم را مدیون همین دو کشف – سفالگری و ذوب فلزات- و ارتباط دادن آنها هستیم.
باستان شناسان همچنین قالب های سنگی را که برای ساخت تبر استفاده می شد را
استخراج کردند که مربوط به 3000 سال قبل از میلاد می باشد.

این اشیا احتمالا توسط قالبی دو تکه که تکه های آن با طنابی به هم متصل می شدند و
دارای سوراخی در بخش بالایی برای ریختن فلز مذاب بوده ساخته می شدند.
از آنجا که از سلاح ها باروش ریخته گری ساخته می شدند و تولید آنها باعث شکار و
گردهمایی انسانهای آن دوران می شد می توان نتیجه گرفت که این تولیدات بر همه جنبه های زندگی تاثیر داشت.

قالب گیری در مصرباستان

از آنجا که مصری ها سر مردگان مومیایی شده خود را از گچ می ساختند تا پرتره آنها
را بسازند، از هزاره سوم قبل میلاد مسیح، روش ها و فنون قالب گیری در این کشور به طور قابل ملاحظه ای رشد کرد.
هنر غنی و فرهنگ استفاده از مواد در آنها در حیطه باورهای معنوی آنها خلاصه بود.
به طور مشخص آنها به زندگی پس از مرگ اعتقاد داشتند بنابراین مرگ تنها یک مرحله آنی بین زندگی و
پس از مرگ بود. زندگی ابدی برای آنها با مومیایی کردن و هدیه دادن اشیا به مردگان همراه بوده.
در نتیجه آیین های آنها شامل بسیاری تولیدات مانند زیور الات و اشیا خانگی و نقاشی و مجسمه از مواد
در این برهه از زمان فنون زیادی در قالب سازی در خاور نزدیک و دور – قبل از رسیدن به اروپا – گسترش یافت.

قالب های یونان باستان و روم

سابقه طولانی یونان و روم باستان در تولیدات مجسمه از مرمر و برنز و همچنین
نقوش برجسته، نقش اساسی گچ را در هنر این دوران ثابت کرده است.
قدیمی ترین مجسمه برنزی یونانی در انداره بزرگ، بسیار ساده بود و توسط چکش
شکل گرفته بود و قسمت های مختلف آن با میخ پرچ شده بود.
آنها معمولا یه قسمت های مختلفی ریخته گری می شدند تا دقیقا به صورت شکل دلخواه بربیایند.
به این دلیل مجسمه ساز ابتدا مدل خود را در ابعاد اصلی از گل رس می ساخت و
برای ایستایی مجسمه از آرماتور آهنی یا میله در درون مجسمه استفاده می کرد.
این میله بعد ها توسط موم پوشیده می شد.

برای بهبود بهتر ریخته گری ، منافذی را برای ریختن ماده مورد نظر در قالب و خارج شدن گاز در طی ریخته گری ایجاد می کردند.
این نمونه سپس در حرارت قرار می گرفت تا موم درون آن ذوب شود و در نهایت قالبی سبک و توخالی به دست بیاید.
در مرحله بعد مجددا به آن حرارت می دادند تا گل کاملا خشک شود و آماده ریخته گری فلزات شود.
مجسمه های یونانی در دوره روم باستان نیز دارای ارزش بسیار بودند.

هنرمندان روم باستان کپی های برنزی و مرمرین از آنها می ساختند و با ساختن
نمونه های گچی، مجسمه ها را به سراسر امپراطوری خود ارسال می کردند
علاوه بر کاربرد این نمونه ها در فضاهای اشراف، در امکن عمومی نظیر حمام ها و تیاتر ها هم مورد استفاده قرار می گرفتند.
در واقع این نمونه ها امروزه ارزش بسیار زیادی در جهت معرفی تاریخ هنر دارند.
از آنجای که بسیاری از مجسمه های یونانی ذوب شدند، کپی های مرمری و برنزین آنها شاهدان حاضر آنها هستند.

قالب گیری در دوره رنسانس

اروپای دوره رنسانس قرن 14 و 15 به طور قابل ملاحظه ای پیرو فرهنگ نیاکان خود بودند.
ایشان اعتقاد داشتند که فرهنگ و هنر در سده های میانه دچار افول شده در حالیکه
در دوره یونان و روم باستان در اوج خود قرار داشته است.
این مباحث چه در زمینه هنر و چه ادبیات و به خصوص طراحی، نقاشی و مجسمه ( با رعایت کامل اصول پرسپکتیو و تناسبات) مطرح بود.
مکاتب هنری در این زمان برای آموزش فرهنگ کلاسیک، آناتومی و پرسپکتیو دایر شد.

قالب گچی

همچنین ساخت قالب بر گچ از آثار گذشتگان رواج پیداکرد . رایج ترین نوع گچ شامل ژیپس ، سنگ آهک یا سیمان بود .
قالب ها اغلب از جنس چوب ، گل یا گچ (برخلاف استفاده از سیلیکون امروزه ) بودند.
همانند امروز مراحل قالب گیری دغدغه های خود را داشت این در حالی بود که مرحله ریخته گری بسیار ساده انجام می شد .
قالب با گچ حل در آب پر می شد که پس از سفت شدن از محفظه قالب خارج می شد .
گچ ماده ای ارزان است که به سرعت انجام کار با آن بالاست و برای تولیدات در زمان کوتاه بسیار کاربرد دارد .
این ریخته گری ها گنجینه های هنرمندان ، اشراف ، درباریان و .. را پر کرد.

ایتالیا در رنسانس مرکزیت خاصی داشت در حالیکه شهر فلورانس شهری در حال رشد به شمار می رفت .
جاییکه “دوناتللو Donatello ” مجسمه ساز تاثیر گذار این عصر زندگی و کار می کرد .
در 1430 وی دوره فایت خود درا در زمینه برنز نزد ” داوید David” تکمیل کرد و به عنوان
اولین هنرمند مجسمه ساز سازنده پیکره های ایستاده از جنس برنز در هنر غرب شناخت شد.
داوید – پرتره های وی را به کرات در دوره رنسانس و پس از آن می بینیم – شخصیتی
قهرمان گونه در کتاب مقدس داشت که معمولا با کلاه خود بر سر و شمشیری عظیم و در دستانش با ژستی زنانه تصویر می شد .

 

قالب سازی و تزیینات کیک

به خاطر داشته باشید که قالب سازی تنها به هنرهای زیبا محدود نمی شود.
از قرن 17 و شاید کمی زود تر از آن، ژله های فانتزی که توسط قالب شکل گرفتند به وجود آمدند.
فلسفه پشت این قالب سازی ها به شکل گیری فسیل بر می گردد.
سر آشپز های شناخته شده ای در همان دوران روش های درست کردن ژله را
درون صدف ارایه دادند که در ادامه امروزه شاهد انواع مواد نظیر شیشه، برنج و حلب به عنوان ظرف قالب ژله هستیم.

طراحی و ریخته گری قرن 19

در دوران صنعتی، ریخته گری نقش بسیار مهمی ایفا کرده است.
رفته رفته با تولیدات زیاد انواع اشیا و اشکال، طراحان نگران افول سلیقه عوام هستند.
تا حدی که موزه ویکتوریا و آلبرت در لندن در صدد آموزش سلیقه به عموم برآمد.
در این میان بیشتر تاکید آنها بر روش ریخته گری گچ نیاکانشان بود.
در مراکزی نظیر “مرکز هنرهای زیبای ” پاریس، ” آکادمی هنرهای زیبا ” پنسیلوانیا و
” موزه هنر های زیبا” بوستون ریخته گری از گچ را برای تکمیل مجموعه ها و شاهکارهای هنری اروپایی خود انتخاب کردند.

آگوست رودن Auguste Rodin 1840- 1917

رودن همانند جد خود “آنتونی لویی باری Antonie-Louis Barye (1796-1875) ” –
هنرمند اهل فرانسه که به ساخت مجسمه حیوانات شهرت داشت- هنرمندی بود که
به نیاز منطقه سکونتش در قرن 19 برای مجسمه های داخلی و عمومی پاسخ می داد .
او آثار خود را که در ابعاد بسیار بودند و در اتلیه شخصیش با تیمی از ریخته گر ها و حکاک ها از برنز می ساخت را به نمایش میگذاشت
با اینکه ترجیحش استفاده از روش ذوب موم بود ولی اغلب اوقات از روش ریخته گری
ماسه توخالی استفاده کرد که در پاریس به دلیل تعدد مراکز مربوط به این کار بیشتر رواج داشت .

با این روش ، شکل دلخواه هنر مند با فشار روی ماسه بوجود می آمد تا فضای منفی بر جا بماند .
سپس این بخش منفی توسط برنز مایع پر می شد
ریخته گری گچ رودن نیز از آثار مجسمه های برنزی او مورد بررسی قرار گرفت .
بر اساس اتود اولیه او این نکته بر می آید که او نمونه اصلی کارش را با گل می ساخت و سپس آن را از گچ تولید می کرد
اغلب برای آزمون کردن ، چند نمونه گچی تولید می کرد .
او مجموعه ای از قسمت های مختلف بدن داشت که با آنها می توانست اشکال مختلف بدن انسان را بسازد .

قالب سازی و ریخته گری در دوره پس از جنگ

جنبش مهم قرن 20 در جهت طراحی صنعتی و تولیدات آن در آمریکا و دو طی
جنگ جهانی دوم برای حمایت جنگ صنعتی به اوج خود رسید.
پس از جنگ این تلاش ها به سمت سوی پلاستیک و صنعتی قاب سازی تزریقی رفت تا
پاسخگو به نیاز جامعه برای اشیا ارزان و در تولید انبوه باشد.

روش تزریقی برای بسیاری تولیدات مثل قطعات اتومبیل، مکانیکی، بسته بندی،
آلات موسیقی، اسباب بازی و مبلمان یک تکه استفاده می شود.
در واقع روشی ایده ال برای تولیداتی است که شی را در تعداد بالا تولید میکند.
در این روش پلاستیک مذاب با فشار توسط پیستون چرخشی به قالب تزریق می شود و نمونه پس از سفت شدن از قالب خارج میشود.
این روش عموما برای کار با پلیمر های ترموپلاستیکی و ترموستی استفاده می شود.

شیشه و سرامیک

این امکان وجود دارد که یکی از قدیمی ترین کاربرد ریخته گری و قالب گیری برای شیشه
و سرامیک و در جهت ظروف مصرفی در خورد خوراک بوده است.
ریخته گری دوغابی (Slip casting) روشی است که اغلب در تولید ظروف سرامیکی و سفالی کاربرد دارد.
این روش برای تولیداتی به کار می رود که به آسانی بر چرخ ساخته نمی شوند.
این روش به این صورت است که گل رس مایع در قالب گچی ریخته می شود. نمونه اماده شده در کوره پخته می شود.
عموما قالب های توخالی برای تولید فنجان و گلدان و قالب های تو پر برای دسته و بشقاب استفاده می شوند.

ماشین قالب گیری تزریقی Mold-A-Rama

این ماشین دردهه 50 توسط “تایک میلر Tike Miller ” به خانه ها ، اماکن توریستی و
فروشگاه ها وارد شد تا مردم شاهد نحوه عملکرد آن از ابتدا تا انتها باشند.
از تولیدات آن می توان به پیکر های کوچک و ارزان پلاستیکی، حیوانات پلاستیکی باغ وحش و قطار های دودی را نام برد.
در این روش لوله ای پلی اتیلن داغ و مذاب را به قالب وارد می کند و از طرف دیگر لوله
بعدی برای خالی نگه داشتن داخل لوله اولیه بخار را با فشار به درون قالب وارد می کند.

به خاطر داشته باشید که تمامی روش های قالب گیری و ریختگی به موارد بالا خلاصه نمی شوند.
در نمونه ای از قالب گیری از بدن انسان زنده قالب گرفته می شود و بیشتر برای ساخت
مانکن های ویترین ها، جلوه ها ویژه در صنعت فیلم و مصارف پزشکی مثل ساخت دندان مصنوعی و یا پروتز استفاده می شوند.
یکی از قدیمی ترین روش های قالب گیری دندان یا ساخت تاج، استفاده از موم برای
نمونه گیری و حرارت دادن به موم است که در طی آن فضای خالی ایجاد شده پس از ذوب موم داغ با فلز مایع پر می شود.

امروزه

فنون قالب سازی و ریخته گری هنوز هم برای ساخت اکثر اشیایی که استفاده می کنیم
مانند وسایل روزمره و یا لوازم خانه و محل زندگی کاربرد دارند.
در قرن 20 و با ظهور مدرنیسم، کاربرد گچ بسیار کاهش یافت تا جایی که آنرا کم ارزش
جلوه دادند و بسیاری از موزه اشیا گچی را از حوزه دید برداشتند.
در سالهای اخیر ولی برخی از مراکز به ارزیابی مجدد این آثار دست زدند و از آنها برای
ارایه اطلاعت و مستندات تاریخی هنر بهره جستند.

در دوره پست مدرن ما، هنرمندان سعی دارند تا درباره ارزش های زیبایی شناسانه و
مفاهیم آثار خود بیشتر فکر کنند و دیدگاه های در ارتباط با باز تولید آثار و یا مولف بودن را بیشتر مورد تامل قرار دهند
این در حالیست که امروزه در مقایسه با قرن 19 ریخته گری برنز و باقی فلزات بیشتر مورد توجه هنرمندان مجسمه ساز است.


مارسین-سازه هایی از جنس هنر و تجربه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

enemad
بستن
مقایسه