همه چیز درباره فیروزه کوبی

همه چیز درباره فیروزه کوبی

سنگ فیروزه

فیروزه یکی از سنگ های قیمتی میباشد که از عهد باستان در ایران شناخته شده است. همه چیز درباره فیروزه کوبی سنگ فیروزه یک ماده معدنی آبی تا خاکستری_سبز است که حاوی آلومینیوم فسفات مس است. این ماده معدنی یک فسفات آهکی از آلومینیوم است که شامل یک درصد کوچکی از مس است. وجود مس باعث شده است این ماده معدنی رنگ آبی به خود بگیرد. هنگامی که مواد معدنی سنگ فیروزه با آهن ارتباط برقرار می کند، باعث می شود که سنگ فیروزه ای شما رنگ سبز را دریافت کند. اگر کانی ها حاوی روی باشد، کانی فیروزه رنگ زرد رنگی به خود خواهد گرفت.

تاریخچه پیدایش سنگ فیروزه

نام قديم فيروزه، Turquoise است که مى تواند از نام ترکيه آمده باشد. زيرا ابتدا معتقد بودند اين کانى از کشور ترکيه آمده است (فيروزه به احتمال زياد از کوه على ميرزا در پارس، ايران کنونى، يا شبه جزيره سينا در مصر آمده که هر دو از مناطق قديمى شناخته شده اى هستند که فيروزه از آنجا استخراج مى شده). به احتمال ديگر، اين نام از توصيف فرانسوى سنگ جواهر Pierre turquin به معناى سنگ آبى تيره گرفته شده است.

طى هزاران سال، فيروزه آبى تيره جهان در ايران يافت مى شد و اصطلاح فيروزه پارسى مترادف با بهترين فيروزه بود. اين مساله در اواخر قرن 18 و اوايل قرن 19 هنگامى که ذخاير مهم و مرغوب فيروزه را در باختر و جنوب باخترى آمريکا کشف کردند، تغيير کرد. مواد اين ذخاير به خوبى و عيار فيروزه پارسى بود و اکنون بيشترين فيروزه، در آمريکا با عيار بالا استخراج مى شود. هر چند امروزه همچنان فيروزه پارسى برابر يک تعريف از کيفيت فيروزه است تا بيان مبدا و سرچشمه آن.

 

[siteorigin_widget class=”SiteOrigin_Widget_Image_Widget”][/siteorigin_widget]
[siteorigin_widget class=”SiteOrigin_Widget_Image_Widget”][/siteorigin_widget]

فیروزه کوب چیست؟

فیروزه‌کوب از صنایع دستی است و با نشاندن قطعه‌های کوچک سنگ فیروزه به حالت موزاییکی بر سطح ظرف‌ها، زیورآلات و اشیای تزئینی ساخته می‌شود. بین قطعه‌های فیروزه نوعی لاک تیره‌رنگ قرار می‌گیرد. هر چه ظرف فیروزه کوبی شده پرکارتر و منظم‌تر باشد و فاصله کمتری بین قطعات فیروزه باشد، ارزش هنری آن بیشتر است. امروزه مرکز این هنر اصفهان است.

این هنر حدود ۶۰ یا ۷۰ سال پیش در مشهد (خراسان شمالی) به دست نعمت الله لایق (معروف به نعمت الله خان) انجام شد و به اصفهان آورده شد.

[siteorigin_widget class=”SiteOrigin_Widget_Image_Widget”][/siteorigin_widget]

مراحل ساخت فیروزه کوبی

یک فرآورده ی فیروزه کوب اعم از زیروآلات و یا ظروف عبارت از شیئی است مسی برنجی، نقره یی، ورشویی و یا برنزی که ذرات و قطعات ریز سنگ فیروزه بر قسمتهایی از سطوح آن به فرم موزائیک در کنار هم نشانده شده و باین ترتیب جلوه یی خاص بآن بخشیده می شود.

ساخت و پرداخت چنین فرآورده یی شامل دو مرحله ی کلی است:

  • زرگری :

زرگری عبارت از ساخت و آماده سازی شیء مورد نظر است با یکی از فلزاتی که فوقاً به آن اشاره شد. این کار بوسیله ی صنعتگران زرگر یا سازنده ی فلزات بوسیله ی دست، پرس و یا به کمک هر دو انجام می گردد.

پس از ساخته شدن فرم کلی شی اعم از ظرف یا زیور آلات قسمتی را که باید فیروزه کوب گردد، مشخص نموده و اطراف آن را یک رشته قرار داده و لحیم می نمایند به قسمتی که اطراف فرم مورد نظر به اصطلاح دیواره ای، تا ارتفاعی دو تا سه میلی متر از سطح ظرف پیدا نماید. اینکار معمولاً بوسیله ی زرگر و گاهی بوسیله ی خود صنعتگر فیروزه کوب انجام میشود.

در صورتیکه قسمت آماده شده برای فیروزه کوبی سطح زیادی را اشغال نماید و زمینه ی آن خالی به نظر برسد با رشته هایی از همان فلز نقوشی جزیی تر کوچکتر به شکل تزئینی داخل آن قرار داده مجدداً لحیم کاری می کنند.

  • فیروزه کوبی :

قبل از هر چیز صنعتگر فیروزه کوب خرده سنگهای فیروزه ی غیر قابل استفاده را از کارگاههای فیروزه تراشی و یا معادن فیروزه ی مشهد، نیشابور و دامغان خریداری می نماید.

از آنجا که این خرده سنگها با مقادیری خاک و خرده سنگهای معمولی همراه می باشد ابتدا آنها را از ضایعات دیگر جدا و تمیز می نمایند. سپس خرده سنگهای فیرروزه را بر حسب اندازه از یکدیگر تفکیک و باصطلاح دانه بندی می کنند تا در ساخت هر محصول فیروزه کوب از قطعه فیروزه یی متناسب تر با سطح کار فیروزه کوبی استفاده بعمل آید.

در مرحله ی بعد شی مورد نظر را گرم کرده (در حدود ۳۰ درجه C) و ضمن حرارت دادن روی قسمتهایی که باید فیروزه کوبی گردد «لاک گردوئی» می پاشند.

در حالیکه هنوز لاک بر سطح شیئی نرم و مذاب بوده و حالت چسبندگی دارد مقداری از خرده سنگ های فیروزه که بر حسب اندازه ی لازم از قبل آماده شده روی کار قرار می دهند. سنگها باید طوری در کنار هم قرار گیرند که حتی الامکان فاصله ای بین آنها باقی نماند.

به منظور پر کردن فواصل بین سنگهای فیروزه، حرارت را کمی افزایش می دهند. مقدار دیگری پودر لاک بر روی سنگها می پاشند تا زمانیکه لایه ی لاکی بصورت مذاب درآید. سپس با افزودن سنگهای ریزتر سعی می کنند تا سنگها کاملاً در کار جای بگیرند.

  • پرداخت کاری :

مرحله ی اول

مرحله اول شامل پرداخت قسمتهای فلزی است که در کارگاه زرگری یا چرخکاری انجام شده و لایه ی کدر و تیره رنگی را که بر روی قسمتهای فلزی در حین عمل فیروزه کوبی ایجاد گردیده بوسیله ی ابزارهای دستی و یا تیغه ی چرخکاری از روی آن می زدایند و سپس این قسمتهای فلزی را پولیش می کنند تا شفاف شود و حالتی صیقلی پیدا کند.

مرحله ی دوم

مرحله دوم شامل پرداخت محصول فیروزه کوبی شده است که پس از پولیش قسمتهای فلزی شیئی مجدداً بکارگاه صنعتگر فیروزه کوب بازگشت داده می شود و در آنجا سطوح فیروزه کوبی شده را بوسیله ی روغن زیتون یا روغن کنجد پولیش می نمایند تا این قسمتها نیز شفاف و درخشان گردد.

ابزار و وسایل فیروزه کوب

تولید کننده­ فیروزه کوب در مراحل کار از ابزار کار و وسایلی نیز بهره می­گیرد که عمدتاً شامل موارد زیر می­باشد:

  •  قالب
  • چکش
  • دریل
  • چراغ گاز
  • چراغ بنزینی
  • گاز انبر
  • انبردست
  • پنس
  • منقاش
  • لوله­ های مختلف فلزی
  • سوهان
  • سنگ سمباده

نکات مهم در فیروزه کوبی

در فیروزه کوبی، در درجه اول، نصب صحیح فیروزه بر روی فلز مهم است؛ به گونه­ ای که دارای قدرت کافی بوده و هنگام پرداخت قطعات فیروزه از آن جدا نشود. همچنین، هر چه ظرف فیروزه کوبی شده پرکارتر باشد و قطعات سنگ منظم­تر در کنار یکدیگر نصب شده باشد و فاصله­ ی زیادی در بین قطعات فیروزه دیده نشود، کار دارای ارزش هنری بیشتری است.

[siteorigin_widget class=”SiteOrigin_Widget_Image_Widget”][/siteorigin_widget]

کاربرد فیروزه

فیروزه را بیشتر برای تزئین بر پیكر گلدان، شكلات خوری و قاب آیینه می­كوبند. در اصفهان، فیروزه کوبی در جواهرات، در ظروفی مانند بشقاب، لیوان، گل آبپاش و ….  مورد استفاده قرار می­گیرد.

اساتید برجسته

امروزه، تنها روبن یروشالمی و ناصر یروشالمی، برادر وی، هستند که ایران حضور دارند و به فیروزه کوبی مشغولند.

استادكار فیروزه كوب اصفهانی (روبن یروشالمی) می­گوید: استاد حكیمان و «الیاهو یروشالمی» از سرآمدان این هنر بودند كه تا پایان عمر به تحكیم و ارتقای آن پرداختند. تا زمانی كه توان جسمی به من اجازه دهد، به این كار اهتمام می­ورزم تا به سهم خود انقراض این هنر زیبا را به تعویق اندازم. اما، احیای فیروزه كوبی در گرو حمایت سازمان صنایع دستی است.


مارسین

سازه هایی از جنس هنر و تجربه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

enemad