همه چیز درباره ملیله کاری

ملیله کاری چیست؟

همه چیز درباره ملیله کاری ملیله‌کاری (filigree) شاخه‌ای از هنر فلزکاری است که با مفتول‌های نازک نقره انجام می شود.

ملیله‌کاری یکی از صنایع دستی اصلی زنجان و بروجرد است. در این شهرها کالاهای نقره مانند سینی، قندان، گیره استکان، گل‌سینه و… با روش ملیله‌کاری ساخته می‌شود.

نقره به کار رفته در این هنر عیار ۱۰۰ دارد. شمش‌های نقره را با چکش یا دستگاه نورد به شکل مفتول‌های چهارپهلو باریک می‌کنند و ابتدا نقش‌های کوچک را می‌سازند سپس آنها را در کنار هم در یک قالب قرار داده و با نقره‌ای با عیار پایین‌تر لحیم می‌کنند.

نقش‌های معمول ملیله‌کاری، بته جقه، ریزه جقه، برگ فرنگ، برگ، غنچه، پیچ، جفت پیچ، پیچک، سه چشمه و… نام دارند.

ملیله کاری در ایران

طبق مشاهدات فیزیکی و منابع موجود در کتاب ها، پیشینه ملیله کاری به پیش از میلاد در زمان هخامنشیان و ساسانیان می رسد. اما با توجه به این که در این صنعت ماده اولیه طلا و نقره است و از گرانبهاترین فلز ها به شمار می روند، متاسفانه آثار چندانی به جا نمانده است؛ زیرا در جنگ ها به غارت برده می شوند و یا برای ارزش آن ها ذوب و تغییر کاربری داده می شوند.  اما طبق آنچه در نوشته های مستشرقان بزرگی همچون آرتور اپهام پوپ و فردریک ریچارد آمده است آن ها به هنر ظریف کار با فلزات گرانبها در شهر زنجان اشاره هایی داشته اند.

ملیله کاری تا زمان پهلوی فقط در شهر زنجان رواج داشته اما بعد از آن در اصفهان، تهران و خراسان نیز ساخته شد و هم اکنون نیز ادامه دارد. برخی به اشتباه آن را از صنایع دستی اصفهان می دانند.

تفاوت مليله زنجان و اصفهان

از لحاظ ساختار، ريز نقش‌هاو عیار نقره مصرفی از یکدیگر متمایز مي شوند. ( عيار نقره مصرفي در اصفهان 95-90 و شايد هم كمتر باشد اما در زنجان، نقره مصرفی با خلوص 9/99 معروف به عيار 100 استفاده می شود)

به لحاظ كيفيت ساخت، مليله اصفهان دارای نقوش بزرگتر نسبت به مليله زنجان است و غنای ريز نقوش، زيبايی و ظرافت كار آن با  مليله زنجان برابری نمی نماید. مليله زنجان با توجه به طرحها و نقشهای اصيل و خصوصا ظرافت زياد آن در مجموع از كيفيت بالايی برخوردار است.

ابزار ملیله کاری
  • کوره: شامل کوره های زغالی یا کوره های گازی می باشد که جهت ذوب فلزات، حرارت تولید می کنند و دمای آنها معمولاً بالای ۱۳۰۰ درجه سانتی گراد می باشد.
  • بوته: ظرفی است استوانه ای شکل که جهت ذوب نقره از آن استفاده می شود؛ جنس آن از گرافیت و ظرفیت کوچک­ترین آن تقریباً ۵۰ گرم و بزرگ‌ترین آن یک کیلوگرم است.
  • ریجه (ریژه): قالب فلزی می باشد که نقره بعد از ذوب، داخل آن ریخته می‌شود.
  • دستگاه نورد: شمش ملیله ای را به مفتول تبدیل می کند.
  • دمبوری: که حاوی یک مخزن بنزین، یک دم هوا و همچنین یک مشعل می باشد و جهت آتشکاری جزئی به کار می رود.
  • انبر آتش کاری: دارای دسته ای بلند بوده و هنگام آتش و لحیم کاری استفاده می شود.
  • مته برقی: برای سوراخ کردن برخی قسمت های زمینه کار استفاده می شود.
  • تخته تاب: دو قطعه چوب که برای تابیدن مفتول نقره ای بکار می رود.
  • قیچی: برای بریدن ورقه های آهنی و قطع مفتول های نقره ای استفاده می شود.
  • فرچه یا برس سیمی: برای پاک کردن ناپاکی ها و چرک از روی ملیله استفاده میشود.
  • آینه سوهان: برای براق کردن و شفاف نمودن سطح کار نقره استفاده می‌شود.
  • جفت: برای شکل دادن مفتول ملیله به ریز نقش‌ها بکار می رود.
  • قالب ریخته گری: برای ساختن اشیاء از قبیل پایه و دسته استکان بکار می‌رود.
  • دندانه: برای تبدیل نوار نقره ای به نوار دندانه دار استفاده می شود.
  • حدیده: ابزاری است برای تهیهمفتول­های نقره با قطرهای مختلف به شکل استوانه که از دو لایه بیرونی و درونی تشکیل شده است.
[siteorigin_widget class=”SiteOrigin_Widget_Image_Widget”][/siteorigin_widget]
مراحل ملیله کاری
  1. ذوب کردن شمش نقره
  2. قالب ریزی و شکل دهی به صورت نوار های ۵ میلی متری
  3. حرارت دادن به نوار ها
  4. چکش کاری نوار ها به منظور شکل دهی آن ها به صورت میله های چهار گوش
  5. حرارت دهی نوارها و عبور آن از دستگاه نورد برای تولید مفتول های باریک
  6. تاباندن دو تار از مفتول به هم و عبور آن از مسیر مخصوص دستگاه نورد
  7. خروج مفتول های با قطر کمتر از نیم میلی متر که همان ملیله است.
  8. موم اندود کردن سطح فلزی مسطح که معمولا به شکل مستطیل و از جنس آهن می باشد
  9. آماده کردن قالب شکل مورد نظر و چسباندن آن روی موم
  10. پیچیدن نوار نقره ای (کمی از ملیله پهن تر) به دور قالب تا شکل قالب را بگیرد
  11. چیدن دیواره های بعدی با کمک ملیله های نازک تولید شده
  12. بستن ملیله ها به یکدیگر با کمک مفتول های آهنی نازک
  13. لحیم کاری مفتول ها برای چسبیدن ملیله ها به یکدیگر
نقوش رایج در ملیله سازی

نقوش رایج در ملیله سازی همانند سایر نقوش صنایع دستی اکثراً ذهنی و ملهم از طرح‌های قدیمی و سنتی است که معروف ترین و رایج ترین آنها در زنجان (یکی از مهم ترین مراکز ملیله کاری) عبارتند از: ماشین مله سی یا ماشین ملیله که این نقش معمولاً پس از دیواره چیده می شود و مشخص تر از بقیه‌ی‌ قسمت هاست و در حاشیه به کار برده می شود.

ريز نقش‌هاي رايج مليله زنجان

ريز نقوش متداول در مليله زنجان همانند ساير نقشهای صنايع دستی اكثرا ذهنی و الهام يافته از طبيعت و طرحهای سنتی است، مهمترين و رايج ترين نقش‌های ملیله زنجان عبارتند  از: اشك، جغه، پيچك، ترمه و غنچه، برگ، واو ملیله، دو چشم، برگ فرنگ، سه چهارچشم، کورملیله و تابيده، که هر يك دارای ويژگی خاص خود می باشد.

[siteorigin_widget class=”SiteOrigin_Widget_Image_Widget”][/siteorigin_widget]

 

منبع : وبسایت کلوت _ ده بازار


مارسین 

سازههایی از جنس هنر و تجربه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

enemad
بستن
مقایسه